Fragments of the Past: The Islamic Community, Alija Izetbegović, and Selective Politics of Remembrance
Abstract
This paper explores the evolving institutional, intellectual, and political dynamics surrounding the Islamic Community in Bosnia and Herzegovina in the 1970s, reflecting upon the present condition, with particular attention to the mechanisms of memory and recognition within its official commemorative practices. Drawing on a combination of archival sources - including documents of the Islamic Community, records of state-religious interactions, and transcripts from other organizational bodies - as well as relevant scholarly literature, the study critically examines the roles and posthumous positioning of figures such as Grand Mufti Sulejman Kemura, Husein Đozo, and Alija Izetbegović. Their divergent trajectories and the selective inclusion, positioning or omission (in the case of other individuals) of their legacies in documents like the Tezkiretnama of 2021 reveal underlying tensions in the criteria used to define institutional significance. The analysis highlights how political context, ideological shifts, and historiographical reinterpretation have shaped the construction of memory, particularly in the transition from socialist to post-socialist frameworks. By interrogating these processes, the paper contributes to broader debates on the intersection of religion, politics, and collective memory in post-Yugoslav societies, offering a nuanced understanding of how institutional narratives are formed, contested, and sustained.
Keywords
Full Text:
PDFReferences
Bećirović, Denis (2012), Islamska zajednica u Bosni i Hercegovini za vrijeme avnojevske Jugoslavije (1945-1953), Bošnjačka nacionalna zajednica za grad Zagreb i Zagrebačku županiju – Islamska zajednica u Hrvatskoj, Medžlis islamske zajednice Zagreb – Institut za istoriju, Zagreb/Sarajevo.
Čengić, Mustafa (2015), Alija Izetbegović: jahač apokalipse ili anđeo mira, Kult B, Sarajevo
Ćerić, Salim (1968), Muslimani srpskohrvatskog jezika, Svjetlost, Sarajevo
Dautović, Ferid (2005), Kasim ef. Dobrača, život i djelo, El Kalem i Medžlis islamske zajednice Sarajevo, Sarajevo
Dizdarević, Mevludin (2016), ˝Tretman Roma kao etničke manjine u Zenici kroz prizmu Rezolucije zeničkih intelektualaca 1942. godine˝, Novi Muallim, 67, 31-40.
Duranović, Amir (2010), ˝Imenovanje Sulejmana ef. Kemure za reis-ul-ulemu Islamske vjerske zajednice u FNRJ˝, u: Mustafa Imamović – 45 godina naučnog i publicističkog rada – zbornik radova, Institut za istoriju Sarajevo – JU Javna biblioteka „Alija Isaković“ Gradačac – University Press Sarajevo, Sarajevo/Gradačac, 347-356.
Duranović, Amir (2017), ˝Organizaciona struktura Islamske zajednice i ´austrijsko naslijeđe´˝, Historijska misao, III/3, 303-319.
Duranović, Amir (2020), ˝Debate about personality as a factor in modern Bosnian history: an assessment of historiography in Bosnia and Herzegovina˝, Historia moderna Bosnia & Herzegovina, 1/1, 43-56.
Duranović, Amir (2021), Islamska zajednica u jugoslavenskom socijalizmu, UMHIS, Sarajevo
Duranović, Amir (2024), ˝Mustafa Kamarić i transformacija Islamske zajed- nice: analiza uticaja iz 1960-ih godina 20. Vijeka˝, Gračanički glasnik, 29/58, 111-140.
Đozo, Husein H. (1968), ˝Musliman˝, Glasnik VIS, XXXI/11-12, 475-480.
Filandra, Šaćir (1998), Bošnjačka politika u XX. Stoljeću, Sejtarija, Sarajevo
Isaković, Zehrudin (2012), Biografija Alije Izetbegovića, Muzej „Alija Izetbegović“, Sarajevo
Izetbegović, Alija (2005), Moj bijeg u slobodu. Sarajevo, OKO.
Izetbegović, Alija (1984), Islam između istoka i zapada, Svjetlost Sarajevo – Rijaset Islamske zajednice u R BiH – Izdavačka djelatnost El Kalem, Sarajevo
Izetbegović, Alija (1990), Islamska deklaracija, Bosna, Sarajevo
Izetbegović, Alija (2023), Islam između istoka i zapada, Muzej „Alija Izet- begović“, Sarajevo
Jahić, Adnan (2012), ˝Od izjave pedesetosmerice do Obnoviteljskog sabora: Rijaset u procjepu političke stvarnosti i vjerskih imperativa˝, u: Islamska zajednica u Bosni i Hercegovini: dvije decenije reisu-l-uleme dr. Mustafe Cerića, Centar za napredne studije, Sarajevo, 52-65.
Kamberović, Husnija (2009), ˝Bošnjaci 1968: Politički kontekst priznanja nacionalnog identiteta˝, Rasprave o nacionalnom identitetu Bošnjaka, Institut za istoriju, Sarajevo, 59-81.
Kamberović, Husnija (2009a), ˝Stav političke elite o nacionalnom identitetu Muslimana u Bosni i Hercegovini sredinom 1960-ih godina˝, Prilozi, 38, 165-191.
Kamberović, Husnija (2011), Hod po trnju. Iz bosanskohercegovačke historije 20. Stoljeća, Institut za istoriju, Sarajevo
Kamberović, Husnija (2017), Džemal Bijedić: politička biografija, 2. dopunjeno izdanje, Udruženje za modernu historiju / Udruga za modernu povijest, Sarajevo
Katz, Vera (2013), ˝Platforma o budućoj jugoslavenskoj zajednici (Plan Izetbegović - Gligorov) - pogled iz bosanskohercegovačke perspektive˝, Prilozi, 42, 207-226.
Kecmanović, Nenad, Darko Tanasković (2024), Alija ulema ili balija?, Laguna, Beograd
Mates, Leo (1976), Međunarodni odnosi socijalističke Jugoslavije, Nolit, Beograd
Memić, Mustafa (1998), Poznati Bošnjaci Sandžaka i Crne Gore: od Ahmed- paše Hercegovića i Vehbi Mehdi Šemsekadića do Rifata Burdžovića i generala Sefera Halilovića, Matica, Sarajevo
Mulaosmanović, Admir (2012), ˝Plan Kontakt-grupe i politika Alije Izetbegovića 1994. godine˝, Prilozi, 41, 203-222.
Mulaosmanović, Admir (2013), Iskušenje opstanka: Izetbegovićevih deset godina: 1990-2000., Dobra knjiga, Sarajevo
Muminović, Rasim (2005), Hadži Murad i Sandžak, Blicdruk, Sarajevo
Nanić, Faris (2018), Alija Izetbegović – kratka biografija, Simurg media – Internacionalni univerzitet u Sarajevu, Sarajevo
Nanić, Faris (2023), ˝Različitost medijskog tretmana procesa u tadašnjoj Jugoslaviji i inozemstvu kao dio političkih agendi˝, Referat podnesen na skupu povodom 40 godina Sarajevskog procesa (1983-2023), Organizatori: Fondacija Alija Izetbegović – Pravni fakultet Univerziteta u Tuzli, rukopis
Novaković, Dragan (2004), ˝Organizacija hadževa i problemi koji su pratili izvršavanje te vjerske obveze u Jugoslaviji od 1945. do 1991. Godine˝, Časopis za suvremenu povijest, 36(2), 463-471.
Novaković, Dragan [Новаковић, Драган] (2006), „Школовање студената Исламске заједнице из СФРЈ у иностранству“, Зборник Матице Српске за друштвене науке, 120, 287-303.
Omerika, Armina (2014), Islam in Bosnien-Herzegowina und die Netzwerke der Jungmuslime (1918-1983), Balkanologische Verӧffentlischungen Geschichte-Gesellschaft – Kultur Bd 54, Harrasowitz, Wiesbaden
Purivatra, Atif (1998), ˝Uloga Husein-ef. Đoze u popisu stanovništva 1971.˝, u: Život i djelo Husein ef. Đoze. Zbornik radova sa naučnog simpozija/Naučni simpozij, Sarajevo 7. juna 1997, Fakultet islamskih nauka, Wiesbaden, 55-57.
Radić, Radmila (2000), ˝Islamska verska zajednica u službi jugoslovenske spoljne politike˝, Tokovi istorije, 3-4, 39-49.
Radić, Radmila (2005), ˝Islamska verska zajednica 1945-1970. godine˝, Historiografski vidici I, 32/05, 99-134.
Ramet, Sabrina P. (2005), Tri Jugoslavije: izgradnja države i izazov legiti- macije: 1918.-2005, Golden marketing – Tehnička knjiga, Zagreb
Sarač Rujanac, Dženita (2012), Odnos vjerskog i nacionalnog u identitetu Bošnjaka: od 1980. do 1990. godine, Institut za istoriju, Sarajevo
Sultanović, Adis (2021), Bosanskohercegovački imami u vrijeme komunizma: društveni položaj i djelovanje imama u Bosni i Hercegovini od 1945. do 1971. godine, El-Kalem – Udruženje Ilmijje Islamske zajednice u Bosni i Hercegovini, Sarajevo
Suljević, Kasim (1981), Nacionalnost Muslimana: između teorije i politike, Otokar Keršovani, Rijeka
Tanasković, Darko (1988), ˝Islamska zajednica u Jugoslaviji˝, u: Religija i društvo: zbornik tekstova, Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Beograd, 380-392.
Trhulj, Sead (1992), Mladi muslimani, Globus, Zagreb
Tucaković, Ekrem (2022), ˝Četiri razdoblja islamskog obrazovanja u Bosni i Hercegovini˝, Context – Časopis za interdisciplinarne studije, 9(2), 89-118.
Rijaset Islamske zajednice u Bosni i Hercegovini, Tezkiretnama – Odluka o ustanovljenju Tezkiretname – programa institucionalnog obilježavanja datuma rođenja ličnosti značajnih za islam, muslimane i Islamsku zajednicu u Bosni i Hercegovini (br. 02-03-2-319-3/21); https://islamskazajednica.ba/index.php/ o-tezkiretnami, zadnji pristup 28. 9. 2025.
Fondacija Alija Izetbegović, https://www.alijaizetbegovic.org/ ; zadnji pristup 27. 9. 2025.
Muzej Alija Izetbegović, https://muzejalijaizetbegovic.ba/ ; zadnji pristup 28. 9. 2025.
Fond Bošnjaci, https://fondbosnjaci.co.ba/ ; zadnji pristup 27. 9. 2025.
Fondacija Sedef, Fondacija Sedef, https://www.sedef.ba/bs/o-nama, zadnji pristup 12. 12. 2025.
DOI: https://doi.org/10.51558/2490-3647.2025.10.2.101
Refbacks
- There are currently no refbacks.
ISSN: 2490-3604 (print) ● ISSN: 2490-3647 (online)
Društvene i humanističke studije - DHS is under the Creative Commons licence.